DON in tarwe: van bloei tot inname

Sinds 2024 is de norm voor levensmiddelen strenger en per 2027 halveert de voernorm. Voor tarwe is DON daarmee de bepalende parameter geworden.

In het kort

De Europese maximumgehalte voor DON in onbewerkt graan daalde per 1 juli 2024 van 1.250 naar 1.000 µg/kg.
Voor durumtarwe en maïs geldt 1.500 µg/kg; haver met kaf 1.750 µg/kg.
De voerwaarde voor graan gaat per 1 juli 2027 van 8 naar 4 mg/kg, en voor varkensvoer van 0,9 naar 0,7.
DON ontstaat tijdens de bloei; bewaren en drogen verlagen het gehalte niet.

DON is het mycotoxine dat de Europese graanketen het meest bezighoudt. Het ontstaat wanneer Fusarium-soorten de aar infecteren tijdens de bloei, bij vochtig en warm weer. Een natte bloeiperiode betekent een risicojaar; een droge bloeiperiode betekent meestal weinig problemen. Achteraf is er weinig aan te doen: DON is hittestabiel en blijft na drogen en malen aanwezig.

Wat er sinds 2024 geldt

Verordening (EU) 2024/1022 verlaagde per 1 juli 2024 de maximumgehalten voor DON. Voor onbewerkt graan ging de waarde van 1.250 naar 1.000 µg/kg. Voor onbewerkte durumtarwe en maïs geldt 1.500 µg/kg, voor haver met kaf 1.750 µg/kg. Graan voor de eindverbruiker zakt naar 750 µg/kg, maalfracties naar 600, bakkerij en ontbijtgranen naar 400 en pasta naar 600.

DON in levensmiddelen en voer
Product	Waarde	Eenheid
Onbewerkt graan	1 000	µg/kg
Onbewerkte durumtarwe en maïs	1 500	µg/kg
Onbewerkte haver met kaf	1 750	µg/kg
Graan voor de eindverbruiker	750	µg/kg
Maalfracties	600	µg/kg
Voergrondstof graan, nu	8 000	µg/kg
Voergrondstof graan, vanaf 2027	4 000	µg/kg
Varkensvoer, nu / vanaf 2027	900 / 700	µg/kg

Rekenen aan een partij

Een partij van 20 ton met 1.200 µg/kg DON voldoet niet voor levensmiddelen. Wie de partij wil bijmengen met schone tarwe om onder 1.000 µg/kg te komen, heeft 4 ton schone tarwe nodig: 20 × 1.200 = 24.000, en 24.000 gedeeld door 24 ton geeft 1.000 µg/kg. In de voerketen is zo'n bijmenging gangbaar en wordt die gedocumenteerd; voor levensmiddelen is verdunnen geen toegestane oplossing voor een partij die de maximumgehalte overschrijdt.

Waarom twee minuten verschil maakt

Bij de inname is de doorlooptijd de beperkende factor. De ROSA DONQ2-test geeft in twee minuten een kwantitatief resultaat, met een bereik van 0,5 tot 5,4 mg/kg in de eerste verdunning en 4 tot 30 mg/kg in de tweede. De strip werkt met waterextractie, heeft een FGIS-approval voor 21 tot 23 commodities en wordt gelezen in het EZ-M systeem. Daarmee is de test geschikt om een vracht te screenen voordat de silo in gaat.

De keerzijde is bekend: een screenende twee-minutentest is geen confirmatie. Bij een resultaat dat dicht bij de norm ligt, is een tweede verdunning, een tegenmonster of een laboratoriumanalyse nodig. De snelheid helpt bij de beslissing, niet bij het bewijs.

Wat je in de praktijk kunt sturen

Ras en bloeitijdstip: vroeg bloeiende rassen ontwijken soms de natste periode.
Vruchtwisseling: maïs als voorvrucht verhoogt de ziektedruk.
Oogstmoment en droging: vochtig graan langer laten staan verhoogt het risico niet, maar slechte bewaring wel.
Scheiding bij de inname: partijen met een afwijkende uitslag apart houden in plaats van bijmengen.
Bemonstering: bij DON is de korrelverdeling de grootste foutenbron, niet de analyse.

Bronnen

<a href="/nl/kennisbank">Naar de kennisbank</a>

<a href="/nl/normen">Naar de normen</a>